DIVA-5: jak wygląda wywiad diagnostyczny w kierunku ADHD

DIVA-5 to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny w kierunku ADHD u dorosłych, oparty na kryteriach klasyfikacji DSM-5. Prowadzi go psycholog, który przechodzi z Tobą przez każdy objaw ADHD i pyta o konkretne przykłady z dzieciństwa i z dorosłości.

To nie test do samodzielnego wypełnienia, tylko rozmowa. Poniżej opisujemy, jak przebiega i dlaczego ma takie znaczenie w diagnozie.

Skąd się wzięła DIVA-5

DIVA (Diagnostic Interview for ADHD in adults) powstała w Holandii jako narzędzie do diagnozy ADHD u dorosłych. Wersja DIVA-5 jest dostosowana do kryteriów DSM-5. Jest używana w wielu krajach, w tym w Polsce, i należy do najczęściej stosowanych ustrukturyzowanych wywiadów w diagnozie dorosłych.

Jak przebiega wywiad

Wywiad obejmuje 18 kryteriów ADHD: 9 dotyczących uwagi i 9 dotyczących nadruchliwości i impulsywności. Przy każdym z nich psycholog pyta o dwa okresy:

• dorosłość: jak dany objaw wygląda dziś, w pracy, w domu, w relacjach;
• dzieciństwo: jak wyglądał przed 12. rokiem życia, w szkole i w domu.

Do każdego pytania wywiad podsuwa przykłady zachowań, które pomagają przypomnieć sobie konkretne sytuacje. Psycholog nie zadowala się odpowiedzią "tak" albo "nie", tylko prosi o przykłady i dopytuje, jak często coś się zdarza i jak bardzo utrudnia życie.

Osobna część dotyczy wpływu objawów na codzienność: pracy albo nauki, relacji i życia rodzinnego, kontaktów społecznych, czasu wolnego oraz poczucia własnej wartości. W diagnozie ADHD liczy się nie tylko obecność objawów, ale też to, czy realnie przeszkadzają.

Ile trwa

W Klinice ADHD wywiad DIVA-5 to drugie spotkanie diagnozy i trwa 120 minut. Prowadzi je ten sam psycholog, który na pierwszym spotkaniu przeprowadził wywiad kliniczny, więc nie opowiadasz swojej historii od nowa innej osobie.

Dlaczego nie można wypełnić go samodzielnie

W internecie łatwo znaleźć wersje DIVA-5 do pobrania. Samodzielnie wypełniony kwestionariusz nie ma jednak wartości diagnostycznej, z kilku powodów:

• objawy ADHD przypominają zwykłe ludzkie trudności i dopiero doświadczony rozmówca odróżnia sporadyczne zapominanie od objawu;
• psycholog ocenia, czy objawy nie wynikają z czegoś innego, na przykład z depresji, lęku albo braku snu;
• ważny jest kontekst: od kiedy coś trwa, w ilu obszarach się pojawia i ile kosztuje.

Dlatego lekarze, oceniając opinię z innej placówki, sprawdzają, czy wywiad DIVA-5 prowadził psycholog. Listę wymagań znajdziesz na stronie przed wizytą.

Przykładowe pytania

Pytania w DIVA-5 dotyczą codziennych sytuacji. Psycholog może zapytać na przykład, czy często zdarza Ci się nie kończyć zadań w pracy albo w domu, czy gubisz rzeczy potrzebne na co dzień, czy trudno Ci czekać na swoją kolej albo czy przerywasz innym w rozmowie. Przy każdym pytaniu chodzi o konkretny przykład: jak to wygląda u Ciebie, jak często się zdarza i jakie ma skutki.

Te same pytania wracają w odniesieniu do dzieciństwa: jak było w szkole, przy odrabianiu lekcji, w zabawie z innymi dziećmi. Dlatego tak przydają się świadectwa szkolne i wspomnienia bliskich.

Po co informacje od bliskich

Objawy z dzieciństwa trudno opisać z pamięci, a o niektórych zachowaniach lepiej wiedzą inni. Dlatego psycholog może poprosić o rozmowę z rodzicem, rodzeństwem albo partnerem, o kwestionariusz albo o obecność bliskiej osoby na części spotkania. Odbywa się to wyłącznie za Twoją zgodą. Jeśli nie ma takiej możliwości, diagnoza i tak jest możliwa.

Jak się przygotować

Nie musisz się uczyć ani zapamiętywać kryteriów. Pomaga za to:

• przypomnienie sobie, jak wyglądała szkoła: oceny z zachowania, uwagi nauczycieli, odrabianie lekcji;
• świadectwa szkolne, jeśli je masz;
• zapisanie kilku przykładów z ostatnich miesięcy, które dobrze pokazują Twoje trudności.

Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule jak przygotować się do diagnozy ADHD.

Czy wynik DIVA-5 to diagnoza

Nie sam w sobie. Wynik DIVA-5 jest jednym z elementów diagnozy, obok wywiadu klinicznego i diagnostyki różnicowej. Psycholog opisuje go w opinii na piśmie razem z wnioskami i zaleceniami. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz psychiatra.

Cały proces, od rezerwacji do opinii, opisujemy na stronie diagnoza ADHD u dorosłych.